alt

BOKA I TIVAT 1869.GODINE

 

         Podaci o broju stanovništva pokazatelji su  života, na određenom prostoru, u datom vremenu, a svaki podatak više od toga omogućava da cjelovitije  sagledamo to vrijeme i ljude u njemu. Mada su mi  znani statistički podaci ili ono što se danas može time nazvati,  unazad nekoliko vijekova, ipak prednost valja dati statističkim podacima iz druge polovine XIX vijeka. Tada, naime, počinje veliki bokeški preokret.

      Boka se našla u  zapećku Evrope. Njenu trgovinu i pomorstvo tu je gurnula industrijska revolucija koja tek krajem XIX vijeka stidljivo stiže do nas. Sve što je tada, na ovim bokeškim obalama nedostupno, Bokelji traže daleko od rodnog kraja.

Cijenu  savremenog razvoja, Bokelji su skupo platili. Mladost Boke stala je u red za odlazak. U pečalbu.

Upravo tada: 1869. i 1880. godine sprovodi se popis stanovništva. Da Država zna s kim i sa čim raspolaže.

Statistika, sabrana u goleme statističke godišnjake, goleme Carevine kakva je bila Austrougarska, a još pisana na njemačkom jeziku, bila je dostupna samo malobrojnima.

         To su bili razlozi zbog kojih se Zemaljski odbor dalmatinski odlučio da izda „Statistiku pučanstva u Dalmaciji“, pokrajini velike države, na jeziku razumljivom velikoj većini stanovništva: hrvatskom ili srpskom. I bi to urađeno 1885.godine. Podaci sakupljeni iz oba popisa.

U predgovoru se ističe:

„ Dan danas niti najmanja pokrajina smie biti bez svoje Statistike, jer nemože živiti a da ne zna kako žive, koji su joj temelji životu, kakoli se taj život razvija.

Kakono po svakoj Državi, tako je i svakoj Pokrajini glavni temelj života i moći pučanstvo; jedino poznajući pučanstvo zemlje i njegove odnošaje, znadu se riešiti najvažnija praktična pitanja političkoga njezina gospodarstva i društvena, kako kaže John Stuart Mill.

Ova su razmišljanja potakla zemaljski Odbor da se prihvati izdavanja statističkoga gradiva koga ima zadosta u izdavanjih c.k. središnjega statističkoga Povjerenstva u Beču;  nu prie svega te knjige nisu na našemu obćinstvu priručne, i radi jezika kojim su pisane, i radi njihove veličine i skupoće…

          Ima još nešto što je opredjelilo zemaljski odbor dalmatinski da štampa Statistiku Dalmacije i to je jasno rečeno u predgovoru:

„ Tu ( u bečkim knjigama statistike) nemamo već podatke sbrojene na veće skupine; a nami treba sve to znati potanje i na drobnije, jer jedino tako možemo poznati različnost pojedinih krajeva, upliv tih razlika na cielokupnost, te tim upoznati i pravu vriednost cielokupnosti.

Poznato je, napokon, da tuđin ne shvaća sveđe naše osobite odnošaje, mjeri ih svojom mjerom, te odtud krivih podataka.

Nami je te podatke popuniti i izpraviti“- podvučeno je u Predgovoru

Statistike pučanstva u dalmaciji, štampanoj u Zadru 1885.

          A na nama je da zavirimo u Statistiku dalamtinsku, u dio koji se odnosi na Boku Kotorsku i to kroz Poglavarstvo  Kotorsko sa  kootarskim sudovima: Ercegnovi, Risan i Kotor.

          Sad počinje  premiještanje podataka, ako hoćete statistički prgled prema sadašnjim administrativnim podjelama, odnosno opštinama jer je u Boki Kotorskoj 1869., a tako je i 1880 godine, bilo 13 opština koje su pripadale različitom kotarskim sudovima pa iz „kotorske statistike“ valja izvući podatke za Bogdašiće, Lepetane i Mrčevac, a iz luštičke, Krašiće. Lastva, Donja i Gornja bila je samostalna opština pa i nju treba izvući, pripojiti podacima za Tivat, dodati Krtole, takođe samostalnu opštinu i dobićemo današnje opštinsko područje Tivat.

Slično treba uraditi za područje Kotora i Ercegnovog i zaokružujemo današnju Boku Kotorsku, odnosno tri bokeške opštine: Kotor, Herceg Novi i Tivat.

Za nestrpljive recimo odmah:

         Prema popisu iz 1869.godine područje današnje Boke Kotorske imalo je 25.627 stanovnika, a prema popisu iz 1880.godine ukupno je bilo 26.954 stanovnika.

         Na području današnje tivatske opštine  1869.godine bilo je 3.606 stanovnika i to:

 

Krtole, 1.138

Bogdašić, 274

Lepetane, 415

Mrčevac, 102

Lastva Donja, 284

Lastva Gornja, 471

Krašići, 116

Tivat, 806

 

Jedanaest godina kasnije, na području današnje tivatske opštine bilo je 370 stanovnika manje. Osnovni razlog  smanjenja broja stanovnika je pečalba koja tada postaje gotovo svakodnevna za ne mali broj Bokelja.

         Godine 1880. na području današnje opštine Tivat je  ukupno 3.236 stanovnika i to:

 

Krtole, 988

Bogdašić, 276

Lepetane, 381

Mrčevac, 111

Lastva Donja, 275

Lastva Gornja, 397

Krašići, 120

Tivat, 698

                        

Te 1880.godine na području današnje kotorske opštine živi 14.813 stanovnika, a na području današnje hercegnovske opštine samo 7.188 stanovnika.

          Statistika bilježi da je 1880.godine samo 6.012 stanovnika znalo pisati, dok je nepismenih bilo 20.942.

Hrvatski ili srbski jezik, zapisali su statističari, u Boki govori  23.743 stanovnika, slovenski 16, češki 98, poljski 4, rusinski 1, rumunski 5, njemački 1.456 i italijanski 831.

          Brižljivo se bilježi i „pučanstvo po vieroispoviedi“ pa tako doznajemo da je u Boki 1880.godine 17.369 stanovnika grčko-istočnjačke vieroispoviedi, 9.535 su katolici, protestanata je 23, izraelićana 24 i ostalih 14. 

           Od ukupno 6.982 kuće u Boki je nastanjeno 5.370, a praznih je 1880.godine 1612.

Zanimljivi su podaci o zaposlenjima, odnosno zanimanjima Bokelja. Osnovna podjela je na nezavisne osobe i radnike . Prvih je  8.655, a radnika je 8.283.

          Među nezavisnim osobama je 108 duhovnika, 119 činovnika,  1.873 vojna lica, 72 učitelja, 2 slikara !, 7 advokata i notara, 26 zdravstvenih radnika, 255 žandara i stražara, 48 ribara, 350 zanatlija i još 368 radnika odnosno pomoćnika kod ribara i zanatlija, 340 je trgovaca, 1077 nadničara, penzionera 90 i tako redom do 4.277 zemljoradnika i 428 kmetova!

          Statistika ne bi bila potpuna da ne zaviri još malo u intimu pučana i zabilježi da je 10.636  Bokelja neoženjeno, a neudatih Bokeljki je 7.910. Veliki je broj udovica i udovaca, čak 3.480, a zabilježeno je da u Boki živi i  24 građanki i građana sa statusom: razvedeni.