alt

Jagode iz Krivošija

 

       

               

Na graničnim međama između Crne Gore, Bosne i Hercegovine i Hrvatske smjestila se planina Orjen, u njenim njedrima, slavno Krivošije, sa čuvenim Crkvicama. Nekada, evropski poznat austrougarski vojni centar. Krivošije su danas  dio kotorske opštine. Prema izgledu – rekao bi narod: ni carske ni spahijske!

 

                       Nekoliko sela, nešto staračkih domaćinstava, zatvorene crkve i škole, devastirani carski objekti, putevi koji sve brže nestaju u korov, bajkoviti prostor sa malo putokaza, još manje obilježja slavne prošlosti.

Ustaničke, hajdučke, časne i prkosne!

                       Koliko vijekova je trajao boj sa Prirodom od koje je otimana zemlja-hraniteljica, koju su vazda, i danas,  ispirale  kiše i lednici Orjena ?.

Borbe sa neprijateljem pod raznim i brojnim zastavama. Ponajviše bitaka sa

Turcima, prkos i otpor Mlecima, Francuzima… i svima sa strane. Krvarili su i Austrijanci u krivošijskim brdima, dok nijesu priznali samosvojnost Brđana pa je i car Franjo Josip došao “na noge” u Krivošije i molio se na liturđiji u crkvi Pokrova presvete Bogorodice, u Dragalju 6.maja 1885.godine.

                        Prije stotinjak godina, na Krivošijama je bilo  petnaestak prodavnica, pošta, škola, hotel, hipodrom, kulturni centar, stanovi, kasarne, upravne zgrade, stražarnice i osmatračnice, vodovodni sistem bistjerni i bunara, više od stotinu objekata u funkciji velikog vojnog centra za gotovo 7.000 vojnika…

I najveća pekara na Balkanu, sa  automatizovanom proizvodnjom 24.000 vekni hljeba. U jednoj smjeni! Njeno opremanje završeno je 1907. godine. I mnogo starije pekare rade i danas, krivošijska je spomenik vandalizmu. Našem.

Kompleks konjušnica i bistijerni sa carskim i oficirskim svečanim ložama koje gledaju na stadion – hipodrom. Za takmičenja i viteške igre.

Katolička crkva i groblje. I ruševine je pojela drača.

Nešto malo ostataka od hotela iz  1897.godine. Za visoke predstavnike Dvora i supruge oficira koje su stizale iz Trsta brodom do Risna, a potom karucama uz risanske strane do Crkvica.

                         U mom djetinjstvu , dio zaostavštine Austrougarske monarhije na Krivošijama korišćen je za potrebe Dječijeg odmarališta. Posjete. Časove istorije.

                        Bio sam ovih dana na Krivošijama. Danas je sve drugačije . Kao da je ničije.

Čini se da čak ni  vlasnici kuća i imanja nijesu česti gosti.

Na sreću, uz pregolemu devastaciju, Krivošije ne izgladaju tužno. Mirišu Krivošije, kao nekada . Iste su i ljekovite trave i šumske jagode. I priče, junačke i one druge. Ipak, u njedrima ovih brda bila su i tri kupleraja. I ljubavnih priča u njima. I neprespavanih noći u kasarnama, prepunih sjete i tuge.

Bilo je svašta. U Krivošijama.

Danas u selu Zvečava, gradilište. Poveliko.

Vraćaju li nam se to Krivošije?