KRALJICE ZLA

PIŠE: Andrija Petković

U pričama o fudbalskim navijačima širom planete, svakako posebno mjesto zauzimaju i fudbalski fanatici sa prostora bivše Jugoslavije. Sa sopstvenim  šarmom, vatrenošću, pjesmama i pirotehikom,  „od Vardara do Triglava“ se uvijek navijalo na poseban način. Vječno praćeni polemikama o tome ko je brojniji i interesantniji, navijači bivše domovine ostavili su značajan trag na fudbalskim stranicama i starog kontinenta i planete. Svakako ne bez razloga, evropska kuća fudbala (UEFA) je svaku utakmicu koja se igrala na teritoriji  Jugoslavije, proglašavala utakmicom visokog rizika, a bezbjedonosnim strukturama na stadionima širom Evrope, strogo stavljala do znanja da posebnu pažnju obrate prilikom gostovanja tifoza sa „brdovitog Balkana“.

Na utakmicama bivše jugoslovenske lige nije rijedak slučaj bio ni da dame odlaze na stadione, ali zaista jedinstven primjer predstavljale su navijačice FK „Sarajevo“. One su po uzoru na muške kolege odlučile da se organizuju i da kao navijačka grupa pomažu klubu sa stadiona „Koševo“.  Njihova namjera ostvarena je kroz navijačku grupu „Kraljice zla“ koja je osnovana 1989. godine, a prvi put se na stadionu sa velikim transparentom pojavila na utakmici Sarajevo  – Hajduk.

„Kraljice zla“ su prva ženska navijačka organizacija ne samo u bivšoj Jugoslaviji, već u Evropi.

Timovi takozvane „velike četvorke“ (Partizan, Crvena Zvezda, Dinamo i Hajduk) prednjačili su po uspjesima na travnatim terenima, pa su samim tim i imali najviše pristalica. Ne samo u gradovima iz kojih su dolazili, već i širom zemlje. Upravo zbog toga su oni predstavljali i navijački krem na ovim prostorima, a njihovi okršaji na tribinama i ulicama jugoslovenskih metropola bili su praćeni budnim okom javnosti.

Navijači Crvene Zvezde, popularne „Delije“ svoje korjene vuku iz 1948. godine, kad su „crveno – bijelih“ počeli da se okupljaju u okviru sekcije „Članovi – prijatelji“, koja je u to vrjeme brojala jedva stotinjak članova. Pedesete, šezdesete i sedamdesete godine, uglavnom su praćene stihijskim odlaskom na gostovanja, odsustvom bilo kakve organizovane koreografije i „vatrenog“ navijanja. Do prave revolucije na popularnom „Severu“ beogradske „Marakane“ dolazi tek 1986. godine,  kada su  osnovane prve stvarne navijačke formacije „Ultras“ i „Red Devils“. U njihovu snagu prvi su se uvjerili u Atini, prilikom gostovanja beogradskog kluba grčkom Panatinaikosu. Uostalom, o tome koliko su u okršaju sa „zelenima“ bili žestoki momci sa „Marakane“ najbolje govori podatak da je po završenom meču sklopljeno prijateljstvo sa navijačima Panatinaikosovog najvećeg rivala Olimpijakosa.

Već 1988. godine, Zvezdine navijače je dobro upamtio i Milano. Prodefilovali su momci sa crveno – bijelim šalovima italijanskim „gradom mode“  i stadionom „San Siro“ i na njemu ostavili utisak kakav ni navijači sa mnogo većom tradicijom nisu uspjevali.

U cilju što kvalitetnijeg i organizovanijeg zajedničkog nastupa, „Ultrasi“ i „Red Devilsi“ se zajedno sa trećom grupacijom „Zulu Wariors“ ujedinjuju u jedinstvenu organizaciju „Delije“, koja je krunu svog djelovanja imala u Bariju, na finalnom meču Kupa šampiona protiv Olimpika iz Marseja. Tog 29. maja 1991. godine 20.000 Zvezdinih navijača iz cijele Evrope našlo se na stadionu „Sveti Nikola“ i stvorilo „ludnicu“ kakva se ne pamti u istoriji elitnog klupskog takmičenja.

Sa druge strane Topčiderskog brda u ulici Humskoj 1 je dom navijača Partizana. Na njihovom „Jugu“, na nekadašnjem „Stadionu JNA“, a danas „stadionu Partizana“  sa organizovanim navijanjem se počelo 50- ih godina prošlog vijeka kad su momci iz Rakovice, Čukarice, Topčidera i Senjaka počeli sa praksom zajedničkih odlazaka na stadion.  Ali, pravi pokret nastao je 1970. godine, kad se prvi put na ovim prostorima počelo sa osmišljavanjem koreografije, sa pjesmama i ogromnim zastavama.  Odlasci u Niš, Zagreb, Ljubljanu postali su uobičajena stvar, a trenutak koji svakako niko neće zaboraviti dogodio se 1976. godine, kad je na stadionu JNA, gostovao veliki rival, splitski Hajduk. Iako je gost vodio sa 6:0, pjesma navijača nije prestajala i iz minuta u minut samo je postajala jača. U trenutku kad su domaći igrači postigli počasni gol, stadion se bukvalno pretvorio u vulkan. Erupcije oduševljenja i pored ubjedljivog poraza nisu prestajale ni poslije utakmice i „Grobari“  sa punim pravom dobijeju epitet najodanijih navijača. Iz tog vremena potiče i onaj slogan, do sad toliko puta preuređivan: Za druge se navija, Partizan se voli.

Ipak, ostali atributi koji su kasnije vezivani uz Čegija, Ćumeta, Žareta i ostale „heroje“ Partizanovog Juga nisu bili toliko „poetski“. Zbog čestih žestokih obračuna sa policijom i navijačima u gradovima u kojima bi gostovali, „Grobari“ su dobili nadimak „Kaznena ekspedicija“. Sumrak je Jug ipak doživio 1999. godine, kad je došlo do odvajanja jedne navijačke grupe, koja je dan pred Partizanov 54-ti rođendan osnovala grupu „Južni front“.

Vječito rivalstvo Slavonije i Dalmacije, Zagreba i Splita, prenešeno je i na fudbalski teren oličeno u rivalstvu između navijača Dinama „BBB“ (Bad Blue Boys) i Hajdukove – „Torcide“:

Organizovano su Dinamovi navijači pod imenom „BBB“ na stadion počeli odlaziti 1987. godine, a interesantno je da su motiv za svoje ime pronašli u filmu „Bad boys“, sa Šon Penom u glavnoj ulozi. Odlazili su na gostovanja, prvo o sopstvenom trošku, a potom i pomagani od kluba, kao prva navijačka grupa na prostorima bivše Jugoslavije, koja je uspostavila kvalitetnu saradnju sa upravom. Često im je to i zamjerano, ali se oni na to nisu obazirali. Njihov zaštitni slogan postao je transparent na kom je pisalo: Sveto ime Dinamo! A upravo je ime uzrok što su navijači u jednom trenutku okrenuli leđa voljenom klubu. . Naime, burni događaji i raspad SFRJ, uticali su da tadašnja uprava Zagrepčana odluči da se riješi „komunistikog“ imena i vrati se novim motivima. Prvo HAŠK, pa potom i Kroacija, ipak nisu zadovoljili apetite sa sjevera stadiona „Maksimir“. Poslije višegodišnje borbe, navijači su odnijeli pobjedu i klubu „modrih“ boja vratili staro ime.

„Majstori s mora“ kako nazivaju Hajduk, oduvijek su, naročito u Dalmaciji imali brojne pristalice, koje su u ondašnjoj zemlji imali reputaciju tifoza sa najboljom pirotehnikom. Baklje, prskalice, petarde, postale su zaštitni znak navijača „bilih“, popularne „Torcide“, koja je osnovana još 1950. godine, pred veliku utakmicu između Hajduka i Crvene Zvezde. Posebno aktivni bili su splitski studenti. Tadašnje vlasti nisu imale simpatije za ovo organizovanje navijača pa su neki od osnivača poslije ove utakmice osuđeni i na višegodišnje zatvorske kazne, a rad Torcide je zabranjen.Godine 1980. najvatreniji navijači Hajduka obnovili su Torcidu, a interesantno je da brojne podružnice ove navijačke grupe postoje i u Australiji i Južnoj Americi, odakle se pred sve velike utakmice redovno i organizovano dolazi na jug splitskog „Poljuda“.

Pored navijača „velike četvorke“ organizovane navijačke grupe postepeno su počeli da dobijaju svi klubovi ondašnje jugoslovenske lige, koja je po svim kriterijumima, pa i onim koja se ticala posjećenosti na tribinama bila među pet najjačih u Evropi.

Danas, navijači u zemljama bivše Jugoslavije imaju kvalitetniji pirotehnički materijal, uprave klubova se prosto utrkuju u tome ko će svojim simpatizerima da ponudi više. Internet stranice i kancelarije u kojima se organizovano radi prateći su efekti  navijačkog „zanimanja“, ali za razliku od godina koje su daleko za nama nedostaju onaj šarm, rivalstvo i sadržaj kakav je nekad postojao. Liga „razvodnjenog“ kvaliteta na terenu, istu sliku pruža i na tribinama. Poluprazni stadioni predstavljaju tužnu sliku fudbalske svakodnevnice i bude snažno sjećanje na dane, kad se nije žalilo ni vrijeme ni novac, da bi neko bio dio istinskog fudbalskog spektakla.

 

Imena navijačkih grupa

 

Crvena Zvezda –  „Delije“

Partizan – „Grobari“

Dinamo – „BBB“ (BAD BLUE BOYS)

Hajduk – „Torcida“

Sarajevo – „Horde Zla“

Željezničar – „Manijaci“

Rijeka – „Armada“

Osijek – „Kohorta“

Olimpija – „Zmajčeki“

Vardar – „Komite“

Vojvodina – „Red Firm“

Velež – „Red Army“

Čelik Zenica – „Robijaši“

Cibalija – „Ultras“

Šibenik  – „Funcuti“

Rad –  „United Force“

Budućnost – „Varvari“

Spartak – „Marinci“

Radnički Niš – „Meraklije“

Sloboda Tuzla – „Fukare“

OFK Beograd – „Unija“

Vrijeme komunizma jeste i vrijeme cenzure, a jedini put da jednoj navijačkoj grupi nije dozvoljeno da korsiti prvobitno ime bilo je sa navijačima osijeka. Naime,  oni su svoju organizaciju nazvali „Kohorta“, po uzoru na rimske legije, ali isključili mogućnost da su se tako nazivale i određene fašističke formacije.

Zbog toga su bili prinuđeni da promjene ime i po uzoru na splitske kolege se od 1986. godine nazivaju Osijek Torcida, da bi poslije raspada SFRJ vratili staro ime.