1 pijaca

Ništa bez pijace

NIŠTA BEZ PIJACE

Piše: Mašo Miško Čekić

Kada su ljudi shvatili da za jednu robu mogu dobiti drugu, javila se robna razmjena, a gotovo istovremeno određuju se i mjesta za razmjenu. Tako su nastale pijace bez kojih ni danas nema trgovine. Stvorene spontano, ostale su nezamjenljiva mjesta u procesu trgovine, ali i kao prostori na kojima se ljudi okupljaju radi druženja i komunikacije. Od nastajanja do danas pijace su ogledalo prilika, posebno u manjim sredinama gdje su vijekovima omiljena sastajališta, naročito nedjeljom i praznicima. 2 pijaca
Prvi istorijski oblici pijačne delatnosti su vašari koji se održavaju povremeno, najčešće uz vjerske praznike, a u komunalno uređenim sredinama rano se javljaju i posebni pijačni dani. Održavaju se sedmično, ali i češće ako to odobri lokalna vlast.
Promjenljivost i prilagodivost različitim uslovima bile su i ostala osnovna
obilježja svih pijaca.
Potreba za pijacama rano se javila i u Boki Kotorskoj, a razvijeniji oblici trgovine javljaju se dolaskom Grka, Ilira, kasnije Rimljana, da bi tokom srednjeg vijeka pijaca i cjelokupna trgovačka djelatnost bila pod budnim okom lokalne vlasti i vlastele koja ne ustupa nikome značajne prihode od prometa roba posebno solju, vinom i ribom.
Seljacima ostaje samo sitna trgovina, ali i ona oporezovana.
3 pijacaDo 1443. godine najveći i najznačajniji bokeljski pazar sedmično se održavao se na trgu Sv.Tripuna u Kotoru i to isključivo nedjeljom. Na zahtjev crkvenih vlasti, nedjelja je postala neradni dan, a prekršaj te odluke sankcionisan je isključivanjem iz crkve i drugim kaznama. Tokom godine, uključujući nedjelje, bilo je ukupno 96 neradnih dana. Svi neradni dani ispisivani su na posebnoj tabli koja se nalazila iznad ulaza u crkvu Svetog Tripuna.
Vlasti su samo u posebnim slučajevima odobravale rad u neradne dane apotekarima, a odobravala se i prodaja nekih osnovnih životnih namirnica. U Risnu je i danas pazarni dan nedjeljom, možda zbog toga što Risan nije pripadao Kotoru u vrijeme donošenja odluke o pazarnom danu.
Tokom XV vijeka, a i kasnije, prodaja se obavljala po utvrđenim opštinskim mjerama, a pijačna taksa se plaćala na prodatu robu, a za neprodatu taksa je umanjivana 50 posto. Posebna taksa plaćala se za upotrebu opštinske vage, a sve mjere bile su otisnute u tzv. „opštinski kamen“. Na kotorskom pazaru se prodavao sir, slanina, vosak, meso, ulje, riba, voće, povrće i druge životne namirnice, ali i ogrijevno drvo. 4 pijacaČak je bila određena i dužna mjera za cjepanice. Prodaja ribe bila je dozvoljena samo u Kotoru i to na posebnom banku i za to se plaćala posebna taksa. Prodaja mesa bila je dozvoljena na cijelom području Distrikta, a smjelo se prodavati isključivo meso životinje zaklane na dan prodaje. Gdje god da se prodaja obavljala plaćala se taksa za svaku zaklanu životinju.
Seljaci kotorskog Distrikta, kojemu je pripadala i teritorija današnje tivatske opštine, najveći dio roba prodavali su u Kotoru. Do izgradnje prve pijace u Tivtu čekalo se dugo, sve do šezdesetih godina XX vijeka što ne znači da kupoprodaje i razmjene roba nije bilo. Seljaci su se snalazili i sami određivali pijačna mjesta, često blizu pristaništa i mula, u nekoj hladovini ili pokraj kakvog zida. Do pijace se pješke putovalo po nekoliko sati, kretalo prije zore, a kući kasno vraćalo.
Mada je Tivat u odnosu na Kotor i Herecg Novi kasno dobio pijacu, danas prednjači u ovoj vrsti trgovine. A kako se do Tivta stizalo i trgovalo na improvizovanim pijacama početkom XX vijeka svjedoče ove fotografije.