alt

Pazarni dan

 

                             PAZARNI  DAN  SUBOTOM

 

Ove godine navršava se 560 godina od kada su kotorske vlasti donijele odluku o uvođenju pazarnog dana subotom, na  teritoriji kotorskog distrikta koji je tada obuhvatao gotovo cijelu Boku Kotorsku izuzev Herceg Novog i Risna. ( Kotor, Dobrota, Perast, Bijela, Kruševice, Ledenice, Tivat, Prčanj, Stoliv, Lepetane, Gornja Lastva,  Bogdašići, Prevlaka, krtoljska sela i Grbalj)

            Do 1443 godine sedmični pazar održavao se na trgu Sv.Tripuna, isključivo nedjeljom. Na zahtjev crkvenih vlasti, nedjelja je postala neradni dan, a prekršaj te odluke sankcionisan je isključivanjem iz crkve i drugim kaznama. Tokom godine, uključujući nedjelje, bilo je ukupno  96 neradnih dana. Svi neradni dani ispisivani su na posebnoj tabli koja se nalazila iznad ulaza u crkvu Svetog Tripuna.

Vlasti su samo u posebnim slučajevima odobravale rad u neradne dane pa je tako zapisano da se rad nedjeljom dozvoljava apotekaru, a odobravala se i prodaja nekih osnovnih životnih namirnica.

U Risnu je i danas pazarni dan nedjeljom, možda zbog toga što Risan nije pripadao Kotoru u vrijeme donošenja odluke o pazarnom danu.

             U kapitalnom djelu, kada je riječ o bokeljskoj istoriji, „Komunalno uređenje Kotora“ dr.Ilije Sindika (prosto je neshvatljivo da nema reprint izdanja tog djela koje bi, zbog značaja za istoriju Crne Gore i šire, moglo biti i turističko štivo) trgovini je dat značajan prostor, a time i  preciznim odlukama i mjerama vlasti kojima je ova oblast privrede kanalisana.

              U XV vijeku, a i kasnije,  prodaja se obavljala po utvrđenim opštinskim mjerama i nikako drugačije, a taksa ( pijačna ) u punom iznosu se plaćala na prodatu robu. Zanimljivo je da se 50 odsto iznosa takse plaćalo na neprodatu robu. Posebna taksa plaćala se za upotrebu opštinske vage, a sve mjere bile su otisnute u tzv. „opštinski kamen“. Na pazaru se prodavao sir, slanina, vosak, meso, vino, ulje, riba, voće, povrće i druge životne namirnice. Prodaja ribe bila je dozvoljena samo u Kotoru i to na posebnom banku i za to se plaćala posebna taksa. Određivanje samo jedne peškarije rezultat je kalkulacije vlastele o eventualnoj prodaji ribe u neprijateljskom Herceg Novom, ali i želji da se prodaja kontroliše, a time i pijačne takse . Prodaja mesa bila je dozvoljena na cijelom području, vjerovatno zbog zabrane prodaje mesa životinje zaklane dan ranije. Gdje god da se prodaja obavljala plaćala se taksa za svaku zaklanu životinju.

Kotorski Satut toga doba poznaje ribare kojima je to osnovno zanimanje i one koji se ribarenjem bave povremeno. Ako je riječ o kolektivnom poslu, vlasnik barke dobijao je  polovinu ulova, a ribalo se mrežama ili  pod svijeću (de lampada).  

Naravno, pored prodaje na pijaci, trgovina se obavljala i u prodavnicama, mesarama, podrumima vina i piljarama.

Posebnim mjerama regulisana je prodaja drvima, a čak je bila propisana i dužina cjepanica. Ne treba posebno napominjati da je vlastela držala monopol u prodaji vina i bila isključivi zakupac opštinskih dobara te držala prodavnice, a seljaci su se bavili sitom trgovinom. Sve ostalo njima je bilo zabranjeno.

              Proizvodnja soli u Soliotskom polju i njena prodaja bilo je, tokom više vjekova, najkrupnije pitanje kotorske privrede, a često se zbog soli zveckalo oružjem. Slobodne prodaje soli u distriktu nije bilo, a prodaja soli na drugim tržištima regulisana je opštinskim koncesijama. Za domaće potrbe odvajala se količina od 600 modija godišnje. ( Modij je mjerna jedinica za količinu soli. Mletački modij imao je 978 kg. ali je gotovo svaki grad imao svoje solne mjere) .

              U prvoj polovini XV vijeka u Soliotskom polju bilo je 109 solila od kojih je u vlasništvu Kotora 32, Zetskog mitroplota 24, Luštičana 27  i  Đuraševića 26 .

              Solju i drugim domaćim proizvodima ali i iz uvoza Kotorani su trgovali sa drugim zemljama, pomorskim trgovačkim putevima i poznatim putnim pravcima u zaleđu. Najznačajniji kopneni putevi vodili su iz Kotora preko Risna, Krivošija, Nikšića, dolinama Pive i Tare do Pljevalja gdje se  sastajao sa dubrovačkim putem, a

drugi je vodio preko Lovćena, Cetinja, dolinom Morače i Tare do Brskova i dalje prma Peći.