alt

SPAVAĆICE I LANCUNI OD ŽUK(V)E

 

                    Nema sačuvanih zapisa o početku izrade tigala u Krtolima, po čemu su Krtoljani bili poznati i cijenjeni na širem prostoru Istočnog Jadrana. Trgujući tiglama, često su se,  na povratku iz Bara, gdje je bilo dobro tržište za krtoljske tigle, vraćali sa bremenima ubrane žukve, od koje su izrađivali konope i koševe za cijeđenje maslina, pa su i njih prodavali i van Boke Kotorske. Žukvu su brali i na svojim imanjima, jer ova biljka dobro uspijeva u Boki Kotorskoj.

                    Izrada koševa je mukotrpan posao jer zahtijeva snagu, dosta vremena i umiješnosti, a počinje čišćenjem žuk(v)e od bodljikavih vrhova.

                 Slijedi postupak „draganja“, Najteži dio posla. Žukvu valja snažnim trzanjem provlačiti kroz omču od konopa, kako bi omekšala i postala lako savitljiva. Draganjem žukva ovlaži pa je valja osušiti na suncu. Tada se prave dugački konopi od kojih se pletu koševi za cijeđenje maslina. Ti su koševi obilježili minule vijekovi jer su neizostavni dio procesa prerade maslina bez kojih bi teško bilo zamisliti život na bokeškim obalama.

                  A priča o žuk(v)i  se tu ne završava. Zapravo, možemo reći da tu tek počinje.

                 Žuk(v)a ili brnistra,  je autohtona biljka Mediterana odakle je prenijeta u Sjevernu i Južnu Ameriku i dalje širom svijeta. Njena upotrebna svojstva uočili su naši preci u začetku civilizacije, a dive joj se i o njoj pišu veliki mislioci Antike:  Aristotel, Homer, Teofrast, Dioskorit, Plinije i drugi.

                  Plinije stariji nam je ostavio i recepturu lijeka za liječenje reume u koljenima. Pravi se tako što se u svinjskoj masti umiješa mljeveno sjeme žukve i maže na bolna mjesta. Njeno sjeme potopljeno u vodi stari narodi koristili su kao purgativno sredstvo. U starim spisima je i receptura za izradu vlakana od žukve od kojih se izrađuje posebno izdržljiva ribarska mreža.

                   Na obalama Jadrana, pa i u našim krajevima, vijekovima su se izrađivali konopi od žukve, košare, metle,  koševi, vrše, ograde, sjedala za stolice, veziva za povezivanje balica povrća, žita i cvijeća, a žukvom su se pokrivali manji krovovi, oblagala se pristaništa i koristila se u izradi pregradnih zidova.

                   U srednjem vijeku u Francuskoj od cvijeta žukve prave i mirisnu vodicu, a odvajkada je žukva medonosna biljka.

                   I posebno značajno: izrađivalo se platno od kojih su Rimljanke pravile haljine i bile ponosne na njih!

                  Platnom od žukve ponosili su se proizvođači pa je  bilo izlagano na sajmovima i izložbama. Proizvodnja platna od žukve bila je razvijena i kod nas, naročito u  Baru i Ulcinju, a način prerade žukve Crnogorci su  prenijeli u Istru .Platno proizvedeno u Crnoj Gori bilo je poznato pod imenom žukatac.

 

                    Izrada platna od žukve počinje branjem i vezivanjem žukve u snopove koji se potom pokišaju u moru gdje ostaju tri do četiri sedmice, da se dobro raskvase. Po sunčanoom vremenu se vade iz mora i trljaju o oštru  kamenu podlogu  i prostru da se osuše na suncu. Dobro je da ih potom spere kiša pa sunce ponovo osuši.Tada se sa njih, vlat po vlat, skida vunica. Grudve vunice se udaraju palicom da iz njih ispane podrt, a onda se stave na preslicu i predu niti. Sa vretena se premotaju u kančela i stavljaju u lukšiju da pobijele. Zatim se prave klupka, a potom se tka ili plete.

                   Platno je gustoo i nepromočivo, a od njega se šiju vreće, slamarice, ulošci za uljarice i lampe, lenculi, košulje, peškiri ili radna odijela.

Tanjim koncima tkalo se platno za košulje i lencule na kojima je, ostalo je zapisano, ugodno spavati.

                    Pored platna, od žukve se izrađivao i papir, posebno u Italiji tokom XIX stoljeća, ali i u nekim dalmatisnkim gradovima gdje je, tokom srednjeg vijeka, značaj žukve zapisan i u gradskim statutima.

                     Nakon Drugog svjetskog rata prerada žukve bila je “strateški projekat” za primorje tadašnje Jugoslavije. 

                    Podignuto je više pogona za preradu i započeo otkup, ali je ubrzo sve propalo. Žukva polako pada u zaborav .

                   Ostaje nam priča o njoj, kao dijelu naše baštine, a i dalje je medonosna biljka i hrana za koze. I krasi okolinu, posebno u zavjetrinama, a ne traži ništa. Uspijeva i na najlošijem zemljištu, a izuzetno dugo korjenje omogućava joj da prebrodi i najveće suše.  

                  A priča o ženama i žukvi, s proljeća, dokaz je uzajamne ljubomore i pitanja s početka civilizacije: je li ljepša žena ili žuti cvijet žukve?