stradioti

STRADIOTI SVETOG GABRIJELA

                        

 

                 Stari Kotorani često su se uznemiravali zbog Luštice i Bogdašića. Katkad, zbog blizine ili upada neprijatelja na ta područja, češće zbog protesta ili hajdučije mještana. U svakom slučaju, nemir na tim područjima Distrikta bitno je uticao na efekte skupljanja soli u Tivatskom polju, izuzetno unosnom dijelu privrede starog Kotora.

               Daljina od Grada i mali broj vojnika na kotorskim zidinama često su usporavali akcije protiv nemira i pobuna pa je 1423 godine providur Barbadico predložio da se na Prevlaci sagradi utvrđenje za stalnu stražu odnosno vojničku kasarnu.

                 Ideja je kasnije realizovana ali se od Prevlake odustalo pa je uporište podignuto na obližnjem otoku Sveti Gabrijel ili Gavrilo. U početku su se tu nalazile dvije čete konjanika koji su pripadali tzv. stradiotima, laganoj konjici. Zbog efikasnijeg djelovanja sagrađen je drveni most između ostrva Sveti Gabrijel i Prevlake, a u dokumentima se navodi da je i 1499.godine iz gradske blagajne izdvojeno 40 dukata za gradnju tih objekata.

                 Četiri decenije kasnije na otoku su nalaze sagrađene i utvrđene kule, a providur Ripa predlaže čak, da se otok utvrdi zidom.

                  U Boki Kotorskoj tada je zdravstvena zaštita bila na nivou najsavremnijih zemalja Evrope, sa mrežom zdravstvenih ustanova i lazareta odnosno karantina za izolovanje, prihvatanje i raskuživanje brodova, ljudi i robe. Nalazili su se u Kotoru, Herceg Novom, Gospi od Škpjela, Lastvi i Rosama, a jedan je bio i na Svetom Gabrijelu. Svakako, valja reći da je riječ o povremenim karantinima zbog trenutnih potreba.

                 Danas je gotovo udomaćena priča da se, baš zbog toga, ostrvo zove Stradioti „jer su na njemu boravili razni stradalnici“ . U istorijskoj građi to nema uporište, a još manje „Sveti Marko“ kao ime ostrva.

                   Nekoliko vijekova njegove istorije obilježili su stradioti, preteče i osnivači evropske lagane konjice čiji su pripadnici bili stranci, najčešće Albanci, Grci, a u manjem broju Hrvati i Srbi. Njihovo vrijeme u Boki Kotorskoj posebno je vezano za XV vijek , doba nadiranja Turaka ali i XVI vijek. Stradioti najčešće čuvaju obalu, koju često pljačkaju pirati, tvrđave i sela, a često intervenišu i među nezadovoljnim stanovništvom. O njihovom značaju govori i podatak da je do 1539. godine postojao poseban „providur stradiota“.

                   Potreba za njima smanjivala se u Boki tokom XVI vijeka, a njihov materijalni položaj bio je sve teži. Često su upadali u seoske kuće i pljačkali ih. Vlasti su organizovale preseljenje stradiota i njihovih porodica pa je, sa osam galija, u Istru prevezeno 700 ljudi.

                   Ipak, još 1576 .godine u Kotoru je 136 stradiota i tri kapetana, uglavnom Albanaca. Iz bezbjedonosnih i političkih razloga njihov logor ponovo postaje otok Svetog Gabrijela gdje se popravljaju kuće za stanovanje i most od hrastovine.

                     Stradioti u evropske vojske donose mješavinu vizantijskih, slavenskih, albanskih i osmanlijskih ratnih vještina, a stil borbe i taktika bitno mijenja odnos prema konjici toga vremena. Zato su traženi u Napuljskom kraljevstvu, Španiji, Francuskoj i Engleskoj, a u službi Marije Tereziji su još sredinom XVIII vijeka. Mada sa manjim snagama, nešto reorganizovani, ostaju u Mletačkoj Republici

sve do njenog kraja. U Tivatskom zalivu stradioti su dobili trajan spomenik: Ostrvo Stradioti.

                         Prema nekim istoričarima, stradioti imaju naročito značajnu ulogu u širenju pravoslavlja duž dalmatinske obale, u Italiji i drugim krajevima Evrope s obzirom da su, u najvećem broju, bili pripadnici Grčke pravoslavne crkve .

                     Sama riječ stradioti ima dva značenja: prema grčkom stradioti su vojnici, a prema italijanskom, putnici lutalice. Nosili su laganiju odjeću u odnosu na pripadnike tadašnje konjice, a glavno naoružanje bilo im je buzdovan, sablja-mač, bodež i koplje. Mleci su ih nazivali i kapuleti zbog crvene kape koju su nosili i po kojoj su se prepoznavali (capelletti) .