Tivat panorama

Tivat 1900. godine

TIVAT 1900.GODINE

Piše: Mašo – Miško Čekić

Na prostoru današnje tivatske opštine 1900. godine, prema zvaničnoj Carsko – kraljevskoj statistici Austrougarske države, živio je 4.131 stanovnik. Prema podacima iz popisa stanovništva, koje je te godine sprovedeno u toj velikoj državi, oni su živjeli u 977 kuća, a ukupno zemljište raspoređeno je na 13 katastarskih opština, koliko je bilo naselja.
Naseljena mjesta na području današnje opštine Tivat administrativno su pripadala kotorskom poglavarstvu, a podjeljena su i između dva sudska kotara: Kotor i Herceg Novi odnosno Ercegnovi, te opštinama : Luštica, Krtole, Lastva i Tivat.
RradoviciLuštičkoj opštini pripadali su Krašići, krtoljskoj Radovići, Bogišići, Đuraševići, Gošići, Milovići i Nikovići, dok su Lepetane, Bogdašići i Mrčevac administrativno bili u sastavu Kotora. Tivat je takođe opštinsko sjedište, a Donja i Gornja Lastva činile su lastovsku opštinu. Svih 13 naselja rasprostiralo se na 4.607 hektara zemljišta. Zanimljivo je da su sve zemljišne površine, bez obzira na kvalitet, sastav i zasađene kulture, bile oporezovane i uredno evidentirane u poreskim i zemljišnim knjigama.
Prostorno najveće, sa 849 hektara površine, bilo je naselje Đuraševići, zatim Gornja Lastva sa 494 hektara i Tivat sa 485 hektara. Ostala naselja : Krašić 298, Bogdašići 374, Lepetane 208, Bogišići 282, Gošići 331, Milovići 227, Nikovići 115 , Radovići 366, Lastva Donja 176 I Mrčevac 395 hektara.
Arsenal panoramaPrema broju stanovnika najveće naselje je Tivat u kome živi 1.073 stanovnika među kojima je 131 vojno lice, muškaraca je 563, a žena 510. Po broju mještana slijede Lastva Donja sa 754 stanovnika – 327 muškaraca i 427 žena i Lastva Gornja sa 440 stanovnika od kojih je 181 muškarac, a 259 je žena. U Krašićima 1900.godine živi 124 stanovnika – 57 muškaraca i 67 žena, u Bogdašićima 346 – 176 muškaraca i 170 žena, u Lepetane 273 stanovnika -124 muškarca i 149 žena. Bogišići imaju 205 žitelja – 91 muškarca i 114 žena, Đuraševići 170 stanovnika -84 muška i 86 žena, a Gošići 243 stanovnika od kojih je 123 muških i 120 žena. Nikovići su najmanje naselje sa samo 60 stanovnika – 29 muškaraca i 31 žena, Milovići broje ukupno 156 mještana – 68 muških i 88 žena. U Radovićima, sjedištu opštine Krtoli, živi 194 stanovnika – 79 muškaraca i 115 žena dok je u Mrčevcu 93 stanovnika od kojih su 53 muškarci a 40 žene.
ZupaOd ukupnog broja kuća na prostoru današnje opštine prije 116 godina u Tivtu ih je najviše, ukupno 233. U ostalim naseljima bilo je – Krašići 26, Bogdašići 77, Lepetane 95, Bogišići 50, Đuraševići 53, Gošići 63, Milovići 47, Nikovići 18, Radovići 79, Lastva Donja 92, Lastva Gornja 136 i Mrčevac 27 kuća.
Statistika bilježi da sva naselja osim Nikovića i Mrčevca imaju crkve, a jednorazredne škole rade u Lepetane, Krašiće, Bogdašićima, Radovićima, Lastvi Donjoj, Lastvi Gornjoj, a u Tivtu dvorazredna škola i posebno Muzička škola.
U statističkim listovima upisne su i druge ustanove, institucije i uredi važni za djelovanje državnih organa u ovom dijelu Austrougraske carevine. Tako je za Lepetane zabilježeno postojanje telegrafskog kabla, odio ili kancelarija finansijske straže i kuratni beneficij u Bogišićima, a u Gošićima luka za mjesni promet. Milovićima pripada Otok na kome se uz crkvu Gospe od Milosti, prema ovim listovima, nalazi ferijalna kuća i kuća za duhovne vježbe i mjesto za proštenja. U Radovićima rade pošta i brzojavna stanica ( telegraf ), a tu je i stanica sa pet oružanika. Poštu ima i Donja Lastva, luku za mjesni promet na Opatovu te svjetionik Plavda. U Tivtu takođe rade pošta, brzojavna stanica, stanica sa 4 oružanika, carinarnica sa lučkom i pomorskom zdravstvenom službom, a djeluje i babica kao dio zdravstvene službe. D.LastvaU Tivtu je smještena Uprava i stanica Carske i Kraljevske ratne mornarice, luka i četiri lučka svjetla. Zanimljivo je da se radionice sa mašinama i alatima u sklopu Uprave odnosno Arsenala statistički bilježe kao pomorsko erarske naprave što bi danas preveli kao pomorski uređaji i mašine u vlasništvu države ili državne radionice. Pristaništa još imaju Lepetane i Krašići.

Ekonomsko stanje stanovništva izraženo je popisom zemljišnih parcela različitih namjena i kultura te popisom stoke. Tako danas znamo da je 1900.godine na prostoru današnje opštine Tivat bilo ukupno 615 hektara oranica, 841 hektar pod vrtovima i 324 hektara vinograda. U Općinskom rječniku za Dalmaciju kojeg je 1908.godina izdala C.KR. središnja statistička komisija nema podataka o broju stabala maslina niti površinama pod tom kulturom. Prema poljoprivrednim površinama najbogatiji su mještani Đuraševića koji raspolažu sa 300 hektara oranica, 108 hektara vrtova i 66 hektara pod vinovom lozom. Značajnije poljoprivredne površine imaju i mještani Tivta i Mrčevca. U svim naseljima mještani drže stoku, pa je i statističari popisuju : 2337 grla sitne i 495 grla krupne stoke, od čega su 17 konji.

Još jedan zanimljivi podatak iz statističkih listova zabilježen 1900.godine. Od 4.131 stanovnika na prostoru današnje tivatske opštine njih 3.998 kao ‘’jezik općenja domaćeg pučanstva’’ izabralo je srpsko – hrvatski jezik.