Otok Stradioti- prvi karantin u Tivtu

U toku globalne pandemije koronavirusa, za koju medicina još uvijek nema konkretne odgovore u cilju suzbijanja širenja zaraze, Kinezi su nas naučili da se okrenemo iskustvima prošlosti, kada je izolacija oboljelih bila jedina učinkovita metoda. Prvi karantin na području Tivta bio je na otoku Stradioti, vjerovatno još u 15.vijeku.

Karantin su prvi u istoriji uveli Dubrovčani 1377.godine, kako bi spriječili da kuga, koja je tada harala svijetom, ugrozi stanovništvo Raguse. Kada su Venecijanci kao jedino rješenje vidjeli prekid trgovine, dovitljivi upravitelji Grada formirali su lazarete, gdje su smještali ljude i robu pod sanitarni nadzor, prvo na 30, a kasnije na 40 dana, odakle i potiče pojam karantin, karantena, od italijanskog quaranta, četrdeset. U Boku su lazareti stigli s mletačkom upravom, uspostavljenom 1420.godine.

Doktor Ilija Lalošević, profesor na Arhitektonskom fakultetu u Podgorici, u naučnom radu “Mletački lazareti Boke Kotorske” objavljenom u zborniku Radovi Zavoda za povijesne znanosti HAZU u Zadru, Vol.No 59/2017 navodi da se karantin izdržavao na nekoliko lokacija udaljenih od Kotora- ispred Đurića kod tjesnaca Verige, na otoku Stradioti u Tivatskom zalivu i u uvali  Žanjic na ulazu u Boku, dok je prvi karantin blizu gradske jezgre Kotora bio uz same zidine.

“Usavršavanjem zdravstvenih mjera i vezivanjem funkcije lazareta za trgovinu robom nakon raskuživanja i kontrole, postepeno je došlo do približavanja lazareta gradovima i njihovim lukama i tržnicama. Kotorski lazaret nalazio se u neposrednoj blizini luke i gradskih bedema, a novi lazareti grade se u Herceg-Novom nakon njegova oslobođenja od Turaka 1687. godine. Tada nastaje lazaret na Toploj, predgrađu Herceg-Novog, gdje se još mogu rekognoscirati njegovi ostatci uklopljeni u novije građevine, a potom nešto dalje od grada, u Meljinama, koji je ostao autentično sačuvan do naših dana. Nažalost, najnoviji radovi na adaptaciji ovog objekta u velikoj su mjeri narušili njegovu autentičnost,” ističe u svom radu dr Ilija Lalošević, ekspert za mletačku fortifikacijsku baštinu u Boki.

Boka je u periodu venecijanske uprave bila u svojim djelovima i pod turskom upravom (1482.-1687.), što je dodatno uticalo na ionako komplikovane zdravstveno-sanitetske prilike sa kojima su se suočavale luke onoga vremena. Upravo preko Boke se odvijala trgovina između Venecije i balkanskih posjeda Otomanske imperije, što je takođe uticalo da Serenissima polaže veliku pažnju na prevenciju širenja zaraznih bolesti, pa i nakon oslobođenja bokeških prostora od turske vlasti 1687.godine.

“Lazareti su specifični sanitetski, zdravstveni objekti, karantenske stanice stalnog karaktera, locirani van gradske jezgre na manjoj ili većoj udaljenosti, u lukama ili njihovoj blizini, odnosno na kraju plovnih puteva. Zbog potrebe stroge kontrole oni su uvijek dobro ograđeni, ponekad su se nalazili uz same gradske bedeme (primjer Kotora), a često su bili i u situaciji da provode obrambene aktivnosti. Lazareti Kotora i Boke Kotorske bili su uz Splitski lazaret, također na teritoriji Venecije, i onaj u Dubrovniku najznačajnije sanitetske institucije na istočnoj jadranskoj obali. U Kotoru se u poznatim povijesnim izvorima karantena prvi put spominje 1431. godine, ubrzo nakon preuzimanja Kotora od strane Mletačke Republike,” “Mletački lazareti Boke Kotorske,” Dr Ilija Lalošević, Radovi Zavoda za povijesne znanosti HAZU u Zadru, Vol.No 59/2017

Po nekim autorima, karantin na otoku Stradioti u Tivtu mogao bi biti najstariji na tlu Boke. Posebno kada znamo da su tokom 15. i 16.stoljeća izolacije organizovane daleko od gradova, a često blizu manastira, što je i ovdje bio slučaj. Na današnjem Svetom Marku potvrđeno je postojanje lazareta početkom 17.stoljeća.